پي ير لينگکه درسال 1974(1353) کتاب "کوچ نشينان قشقايي فارس " را نوشته ايل قشقايي را مشتمل بر 9 طايفه : عمله ، دره شوري ، فارسيمدان، کشکولي بزرگ،شش بلوکي ، کشکولي کوچک ، صفي خاني ، قره چاهي ( قراچه اي يا قره چلو )و نمـــدي ذکر کرده است . يکي از محققان ايراني طايفه قشقايي را 9 طايفه دانسته اما به جاي طايفه نمـــدي طايفه رحيمي را اورده است .

اکنون ايل قشقايي از شش طايفه دره شوري ، کشکولي بزرک ، فارسي مدان ، کشکولي کوچک، عمله و شش بلوکي تشکيل شده است که طايفه ها و تيره هاي متعددي را در خود جاي داده است يه نظر مي رسد که در طي سالهاي اخير طايفه

 

هاي نمدي ، رحيمي ، صفي خاني و قراچه اي جزء طاييفه هاي ديگر در امده اند .

طايفه درشوري:
  نام دره شوري از نام محل ييلاقي انها " دره شور" گرفته شده انان پس از ورود به فارس در اين ناحيه سکونت کرده اند " دره شور" از محل "سميرم" امروزه جزء ييلاقي اين طايفه است . خانهاي طايفه دره شوري ککخ در سالهاي اخير به زراعت و باغداري توجه زيادي کرده اند و گروهاي زيادي از انها به زندگي يکجا نشيني پرداخته اند . طايفه دره شور يکي از طوايف پر جمعيت ايل قشقايي است و مردم ان به داشتن و پرورش اسب معروفيت دارند

قلمـرو تيـره هاي طايفه دره شوري در قشــلاق و ييـــلاق

نام تيره	محل استقرارقشلاقي			محل استقرار ييلاقي تيره
	شهرستان	بخش يادهستان	منطقه عشايري	شهرستان	بخش	مناطق عشايري
خيراتلو	دشتستان تنگستان گناوه	مركزي	راهدار-آبگرم ميراحمد- بي بي حكيمه	شيراز- اقليد	خان زنيان سرحدچهاردانه	زاخرد- سده خسروشيرين – بيضاء
آهنگر	دشتستان ودشتي	مركزي	دالكي- راهدار- خيرآباد – آبگرم ميراحمد	سميرم	حنا	حنا- دولت قرين
دندلو	دشتستان	سعدآباد	حومه سعدآباد	سميرم	حنا	حنا
عشايرلو(عاشوري)	دشتستان	مركزي وشبانكاره	حومه برازجان حومه شبانكاره رودخانه دالكي	سميرم	اسفرجان	آينه قري
ايمانلو	دشتستان بوشهر	مركزي وچغادك	خشاب چغادك نيروگاه اتمي	سميرم	حنا	شورچشمه
نره اي	دشتستان بوشهر	مركزي	خشاب چغادك حومه احمدي	شهرضا	مركزي	حومه شهرضا
قراچه	دشتستان بوشهر	مركزي وسعدآباد	حومه سعدآباد	شهرضا	مركزي	حومه شهرضا
قرگچه لو	دشتستان بوشهر	مركزي وسعدآباد	حومه سعدآباد	شهرضا	مركزي	حومه شهرضا
سيد	ديلم- گناوه	مركزي	دهوك بي بي حكيمه	سميرم	مهرگرد	مهرگرد
اصلانلو	دشتستان	سعدآباد	حومه سعد آباد وخوشاب	سميرم	مركزي	حومه مهرگرد

 

. طايفه فارسي مدان :
اين طايفه از قديمي ترين طايفه هاي ايل قشقايي است که قبل از ديگر طوايف ترک زبان به فارس امده اند و چون فارسي نمي دانستند واژه " فارسي مدان " به انها اطلاق گرديده است. طايفه فارسي مدان سابقا" در پا دنا ييلاق در اطراف کوه گيسگان قشلاقي ميکردندبعد اراضي سر مشهد و سپس منطقه " دائين " به انان اضافه شد .امروزه گروههايي از طايفه فارسي مدان در حوالي اراک ( عراق ) و تهران زندگي ميکنند و پاره اي از انها هنوز به عراق معروفند که به نظر مي رسد بعدها به فارس کوچيده اند . فارسي مدان ها به علت قدرت مرکزي و نفوذ و اعتبار و مديريت کلانتران خود، با وجود رقابتها و اختلافات خويشاوندي کمتر دستخوش تجزيه و جدائي قرار گرفته اند.

ييـــلاق قلمـرو تيـره هاي طايفه فارسيمدان در قشــلاق و  

نام تيره	محل استقرارقشلاقي			محل استقرار ييلاقي تيره
	شهرستان	بخش يادهستان	منطقه عشايري	شهرستان	بخش	مناطق عشايري
توابع دغانلو  قره مير شاملو مرول كرانلو	دشتستان	بهارستان – رودفارياب- حسين آباد بهارستان-جميله -تنگ ارم -رودفارياب	شكرك-خيرك-تلخاب-آبگرموجميله- گندمكارپشت پر-كفتارو- كنارسياه-سنا-آقاميراحمدجميله-كوهستان جميله-گندمكار	سميرم	پادنا پادنا-بيده پادنا- حسن آباد شهيدپادناپادنا	پادنا پادنا-بيده-حسن آباد- سرتنگ بيده پادنا

 

طايفه کشکولــــــــــــــــــي بزرگ
  طايفه کشکولي در گذشته از سه تيره تشکيل ميشد که به همراه ساير تيره ها ي قشقايي ييلاق ـــ قشلاق ميکردند. ييلاق انها قسمتي از شمال سميرم و " ديزجان" بوده است زمستان را به مناطق جنوبي فيروز اباد کوچ ميکردند، بعدها قشلاق آنها به ماهور ميلاني تغيير کرد. درهشوري ها هم اين منطقه را که داراي مراتع وسيع و چراگاههاي مناسبي براي دام هاست، قشلاق خود قرار ميدهند.کمي بعد از جانب کلانتر طايفه محل ييلاقي انها به "همايجان" و" کمهر" که از لرهاي ممسني خريداري ميشود تغيير ميکند.

  قلمـرو تيـره هاي طايفه کشکولي بزرگ در قشــلاق و ييـــلاق    

نام تيره	محل استقرارقشلاقي			محل استقرار ييلاقي تيره
	شهرستان	بخش يادهستان	منطقه عشايري	شهرستان	بخش	مناطق عشايري
علي عسكرلو	دشتستان	شبانكاره	ماهور،علي عسكرلو	مرودشت	بيضاء	قلعه عالي وجبرگ
آقاجاري	ً	ً	ً	سپيدان	مركزي	قره چمن
طيب لو	ً	ً	ً	ً	هميجان	قلعه عبداله
كورش	ً	ً	ً	شيراز	ارژن	بندرود و زنگنه

 

طايفــــــــه کشکولـــــــــــي کوچک
   اين طايفه قبلا تيره اي بود به نام" اخپلو" که بعدها تيره هاي ديگري از جمله تيره کرماني به او اضافه ميگردد و گسترش پيدا ميکند و ابتدابه نام کشکولي کرماني و بعد تحت عنوان کشکولي کوچک ناميده ميشود.اين نام گذاري به خاطر ان است که سران طايفه هاي کشکولي بزرگ و کوچک و قراچه اي همه از يک خانواده بودند که تجزيه مي شوند و رئيس طايفه کشکولي کرماني به هنگام آمارگيري طوايف براي اخذ ماليات نام طايفه خود را کشکولي کوچک معرفي ميکند.و اين نام براي اين طايفه باقي ميماند.

طايـــــفه شـــش بلوکــــــي
شش بلوکي ها اغلب از تيره هاي بسيار قديمي و از همان ترکان عراقي يعني مهاجران اوليه هستند . اين طايفه از پر جمعيت ترين طوايف قشقايي است که در پرورش و نگهداري دام مهارت فراوان دارند.

 

قلمـرو تيـره هاي طايفه شش بلوکي در قشــلاق و ييـــلاق  

نام تيره	محل استقرار قشلاقي			محل استقرار ييلاقي تيره
	شهرستان	بخش يادهستان	منطقه عشايري	شهرستان	بخش	مناطق عشايري
-	كنگان	جم وريز-دارالميزان	دارالميزان  گله دار	سميرم	حنا	آق داق – قره داق دولت قرين
اسلاملو	دشتستان	بوشكان	زندان بي راه	اقليد	چهاردانگه	شهرميان – تيمارگون
بهلوي	دشتي	مركزي- لاور	چاهچاهو-گهلي- لاور	شيراز	مركزي	كيان آباد
جعفرلو	تنگستان دشتستان	مركزي – طلحه بوشكان-طلحه	تنگ باهوش- خائيز گادوئي- باغ شيرين- سركم	شيراز اقليد	مركزي شهرميان	چشمه علي
چهار محالو	دشتستان	بوشكان-شلدان	تنگ نرگسي تنگ رود	آباده	صغاد	باباشيخ احمد
دوقزلو	دشتستان               دشتي	بوشكان-شلدان درنگ طلحه خون امام زاده تنگ ارم مركزي- لاور	تنگ رود- كوهسياه-چنير درنگ –كوهسياه شاهيجان خون دوچنگ دهرود-چهوك- دهدشت-خاكي كوهسياه- دشت پلنگ كاردانه سنا	اقليد	شهرميان	سارتيان –كمينگاه – بالقلو- بباشيخ احمد – آلمابيجه- محمدآباد- بلبلي- باغمورت
رحيمي	دشتي دير دشتستان	مركزي – كالي آبدان بوشكان- بوشكان طلحه	خاني- اسماعيل محمودي- كوه نمك- كردلان  باغان كوهسياه – چاشك- سهو آبدان شلدان- طلحه- فارياب	آباده سميرم	ايزدخواست حنا	رودخانه رحيمي(قشلاق) آق داغ- سرطان- قره داغ- طبقه- گل افشان
شورباخورلو	دشتي	مركزي –طسوج	دشت پلنگ	سميرم	حنا	قبركيخا-چهارتنگ- يرگدگي
علي قيالو	دشتي	مركزي- طسوج	دشت پلنگ- كوهسياه	اقليد	مركزي	سيدقلي- تيمارگون- حسين آباد- اقليد
عرب شاملو	دشتي	مركزي- لاور	تنگ سدر- آسمانك- چاه لوتي	شيراز	مركزي  كيان آباد	كيان آباد- بيضا
عرب چرپانلو	دشتي	مركزي- طسوج	دشت پلنگ	اقليد مرودشت	مركزي مائين	كوهبل امامزاده اسماعيل
علمدارلو	دشتي دشتستان	طسوج- شنبه-باغان بوشكان-بوشكان	شنبه-پشت تنگ بن بيد-درويشي باغان-ملائي باد	آباده	صغاد	اران- رودآب- كوه گردو- طبقه- كوه مرواريد
مله عليا	دشتستان	بوشكان-شلدان- كلمه	چنير-زندان هفت ملا	اقليد مرودشت	چهاردانگه شيرميان ابرج	شاپركوه- حسين آباد- سانس- مائين
قجرلو	دشتي	كاكي-باغان	باغان	آباده	صغاد	ده گردو-صادق آباد
قورت	دشتستان	بوشكان-بوشكان	پرشمشيري	اقليد	چهاردانگه- شهرميان	شويدزار- شادكام
كوهي	دشتي	طسوج- كناربندك	قارقلوق-صحبتي	اقليد	شهرميان	كوشك رز- شلمزار
دوست محمدلو	دشتي دشتستان	طسوج- كناربندك بوشكان-بوشكان	دشت پلنگ نرگسي	اقليد اقليد	حسن آباد ً	شهرآشوب حسن آباد- دشتك

 

طايـــــــــــــفه عملــــــــــــــــه
  طايفه عمله جزء نيروي محافظ خان و عوامل اجرايي و اداري او بشمار ميرود و مستقيما تحت نظر خان اداره ميشود. تيره هاي مختلف عمله تحت سرپرستي کدخدائي است که مستقيما از خان دستور ميگيرد. با وجود اين پاره اي از تيره هاي بزرگ تحت سر پرستي کلانترها هستندکه پايگاه آنها از کلانتري هاي ساير تيره ها پائين تر نيست از طايفه هاي مختلف ايل قشقايي حدود 40 درصد همچنان بطور کوچ نشيني و نيمه کوچ نشيني زندگي ميکنند و بقيه اسکان يافته اند.

ييـــلاق  قلمـرو تيـره هاي طايفه عمله در قشــلاق و

نام تيره	محل استقرارقشلاقي			محل استقرار ييلاقي تيره
	شهرستان	بخش يادهستان	منطقه عشايري	شهرستان	بخش	مناطق عشايري
جعفربيگ لو صفي خاني	دشتي  دشتستان	طسوج-حناشور سرمك  بهارستان – تنگ ارم	دشت پلنگ دهرود سفلي- پرجونك	فيروزآباد اقليد	مركزي  سده	احمدآباد -سهل آباد بندبهرام -رودخانه سفيد

 

ايـــــــــــــــلات خمســـــــــــــــــه
در منطقه فارس علاوه بر ايل بزرگ قشقايي ايلات ديگري هستند که به نام ايلات خمسه معروفند اين ايل بوسيله حکومت قاجار براي مقابله با ايل قشقايي تاسيس شده است.ناصرالدين شاه که از قدرت ايل قشقايي وحشت داشت براي خنثي کردن قدرت ان دستور داد ايلات مختلف قشقايي که به صورت پراکنده به سر ميبردند با هم اتحاديه اي تشکيل دهند . بدين ترتيب 5 ايل عبارتند از: ايل هاي ترک زبــــــــــــــان  "اينايلو" ،" بهارلو"،"و نفر" ، ايل عرب زبان" عرب" و ايل" باصري " که به زبان فارسي سخن ميگويند. انها اتحاديه اي به نام ايلات خمسه تشکيل دادند که از حکومت مرکزي تقويت ميشد . تشکيل ايل خمسه به تدريج موجب ضعف و تجزيه ايل قشقايي گرديدکه به تدريج گروههاي زيادي از انها جدا شدند و به ايلات ديگر پيوستند.بعئ ها بالات خمسه هم ان انسجام و همبستگي سياسي و اجتماعي خود را از دست داده است.

منبع: کتاب زمينه جامعه شناسي عشاير ايران

مولفان : علي اکبر نيک خلق ــ عسگري نوري